ربات معاملات بورس ! حقوقی ها و دیگر هیچ. بورس تهران که مدت‌هاست بر مدار نزولی حرکت می‌کند، روز سه‌شنبه نیز در این مسیر طی طریق کرد و در نهایت با افت حدود ۱۴هزار واحدی مواجه شد. به این ترتیب تنها در سه روز کاری، ۱۱۸هزار واحد از ارتفاع شاخص سهام کاسته شده است. این در حالی است که حقوقی‌ها همچنان به خریدهای دستوری خود ادامه می‌دهند؛ اما بازار بی‌اعتنا به این حمایت‌ها راه خود را می‌رود. مطالبه جامعه بورسی در شرایطی که راهکارهای دستوری، دردی از بازار دوا نمی‌کند، چیست؟ سیاست‌گذار تا چه زمانی بر سیاست‌های ناکارآی خود پافشاری خواهد کرد؟

افت ۱۰۰هزار واحدی شاخص سهام

پس از افت بیش از ۱۰۰ هزار واحدی شاخص سهام در هفته جاری، روز گذشته بورس تهران با سفارش‌های سنگین حقوقی در سمت خرید سهام به ویژه در سهام بزرگ و شاخص‌ساز مواجه بود، به‌طوری که نمادهای گروه‌های بزرگ کالایی، شاهد متعادل شدن قیمت به دنبال خریدهای هماهنگ کدهای حقوقی بودند. این ترفند اما دوام چندانی نداشت و مجددا شاهد تشدید فشار فروش در کلیت بازار بودیم، حمایت‌های دستوری که در یک ماه گذشته تاثیری در بازگشت اعتماد بورس‌بازان نداشته است.

سرمایه‌گذارانی که با وجود رسیدن قیمت سهام به اوج‌های بی‌سابقه، بدون داشتن دانش کافی از معاملات سهام و نبود هیچ‌گونه تحلیلی روانه گردونه معاملات سهام شده‌اند و با غلبه کردن فضای هیجانی بر بازار، فرار را بر قرار ترجیح داده و در صف‌های فروش انتظار می‌کشند. اما حالا که این راهکارهای دستوری جوابگو نیست، این اعتماد از دست رفته چگونه به بازار بازمی‌گردد؟ مطالبه جامعه بورسی از سیاست‌گذار چیست؟

نقدشوندگی فدای قوانین خودساخته

نقدشوندگی بازار به دنبال تشدید فضای هیجانی حاکم بر معامله‌گران و البته قوانین دست و پاگیر خودساخته طی روزهای اخیر به شدت مورد تهدید قرار گرفت. سهامی که در صف‌های فروش قفل شده و سهامداران هیچ‌راهکاری برای نقد کردن سهام خود نمی‌یابند. این وضعیت سبب شد تا روز دوشنبه ارزش معاملات خرد سهام که در دوره اوج بازار حتی سطوح ۳۰ هزار میلیارد تومانی را نیز ثبت کرده بود، به زیر ۳هزار میلیارد تومان نزول کند.

در این شرایط سیاست‌گذار بورسی به جای اینکه به دنبال حل اصولی مشکلات بازار باشد، مجددا حقوقی‌ها را واسطه کرد تا به اصلاح صف‌های سنگین موجود را جمع‌آوری کنند. اتفاقی که صبح روز گذشته سبب خروج مقطعی نمادهای بزرگ و به اصلاح لیدر بازار از صف فروش و حتی مثبت شدن برخی سهام شد.

در این میان افت شاخص سهام به زیر محدوده حمایتی یک میلیون و ۶۰۰ هزار واحدی در این رفتار سراسیمه حقوقی‌ها بی‌تاثیر نبود. با این حال طولی نکشید که مجددا معامله‌گران حقیقی دست به ماشه، در سمت فروش بازار فعال شدند و صف‌های فروش مجددا سنگین شد. بسیاری اعتقاد دارند عامل صف های فروش ربات های معاملات بورسی حقوقی ها بوده است.

مسوولیت زیان خود را بپذیرید

همان‌طور که در دوره رشد بازار سهام به کرات عنوان شد، رشد افسارگسیخته قیمت سهام که از اواسط سال ۹۸ با شتاب بیشتری رقم خورد تنها به پشتوانه ورود پول‌های سرگردان رقم خورد و مولفه‌های بنیادی به‌طور کامل به دست فراموشی سپرده شد. در آن دوره بسیاری از سهم‌ها به محدوده‌های حبابی وارد شدند و برخی دیگر همچنان ارزنده قلمداد می‌شدند.

  سپهر و پالایشی ها دو عرضه مهم امروز

در آن دوره طرفداران حباب قیمت سهام، به متغیرهایی چون سودآوری و نسبت قیمت بر درآمد بورس نگاه کرده و آن را همخوان با همین نسبت در بازار پول نمی‌دانستند و با افزودن فشار تحریم‌ها، وضعیت قیمت‌های جهانی و سایر آسیب‌های ناشی از کرونا در کنار کسری بودجه دولت در سال پیش رو، ظرفیت‌های بنیادی برای سهام قائل نبوده و سقوط شاخص بورس را حتمی قلمداد می‌کردند.

موافقان رونق بورس

اما موافقان رونق بورس تحلیل خود را بر عوامل دیگری سوار کردند. این گروه، محدودیت‌های معاملاتی در بازارهای همسایه (به خصوص در بازار ارز)، حضور همه‌جانبه دولت در تالار بورس و افزایش بی‌سابقه ضریب نفوذ بازار سرمایه در بین توده مردم را از عوامل پیش‌برنده سهام بود. این گروه با تاکید بر پولی شدن کسری بودجه کاهش نرخ سود بانکی در تورم بالای فعلی را از دیگر عوامل توجیه‌کننده تداوم رشد قیمت سهام عنوان می‌کردند.

واقعیت این است که فشار اقتصادی ناشی از افزایش تورم اقتصادی و کاهش ارزش پول ملی، عموم صاحبان نقدینگی را بر آن داشت تا در تلاش برای حفظ ارزش سرمایه خود برآیند. در این میان با توجه به رخوت دیگر رقبای بازار سهام، بورس به تنها مامن هجوم این پول‌های سرگردان تبدیل شد. پول‌هایی که می‌پنداشتند رشد قیمت‌ها تا نامتناهی ادامه خواهد یافت و پایانی برای آن وجود ندارد.

عطش بورس‌بازان با کسب سودهای پرمقدار در کوتاه‌ترین زمان ممکن بیشتر نیز شد و برخی به اشتباه سرمایه‌های خود همچون ماشین و ملک را نقد کرده و وارد گردونه معاملات سهام شدند و با آغاز روند اصلاحی بورس، دستپاچه به صف‌های فروش پناه آورده‌اند. این دسته از معامله‌گران در شرایط فعلی اما تنها باید مسوولیت زیان خود را بپذیرند. موضوعی که یکی از شروط ماندگاری در بازارهای مالی محسوب می‌شود و عدم پذیرش آن نتایج مخرب‌تری را به دنبال دارد.

ربات ها متهم به صف سازی در بورس

افت پی در پی شاخص بورس سهامداران را بی‌تاب کرده است. روز گذشته سهامداران انگشت اتهام را به سوی ربات های معاملات بورس نشانه گرفتند. دلیلی که از دیدگاه کارشناسان بازار سرمایه پشتوانه منطقی ندارد. به اعتقاد فعالان بازار سرمایه مشکل از ربات معاملات الگوریتمی بورس نیست بلکه مشکل کم بودن تعداد ربات های معامله‌گر است. هر چه تعداد ربات‌ها بیشتر باشد اثر آنها بهتر و بازار کاراتر می‌شود.
اقتصاد۲۴  مساله هوش مصنوعی در دنیا سال‌هاست که وارد عرصه معاملات شده است و بازارهای مالی کم‌کم متاثر از داده‌هایی می‌شوند که توسط هوش مصنوعی تحلیل و استخراج می‌شود و در اختیار تحلیل‌گران قرار می‌گیرند. شرکت‌های زیادی هم در دنیا این کار را انجام می‌دهند. در واقع هر نوع معامله‌ای که خودکار باشد را معاملات الگوریتمی می‌گویند. حالا می‌توانند با بسامد بالا یا پایین باشند. معاملات الگوریتمی می‌توانند خیلی ساده باشند یا پیچیدگی زیادی داشته باشد.
در واقع هر کاری را که یک تریدر می‌تواند با استفاده از ذهن و تجربه‌اش انجام دهد می‌تواند از معادلات الگوریتمی کمک بگیرد. چیزی که از دید سهامداران، متهم ردیف اول ریزش قیمت سهام در بورس تهران است.

اعتراض سهامداران وارد نیست

علی آبنیکی، مشاور سرمایه‌گذاری: قاعدتا در حجم بالا الگوریتم‌ها می‌توانند تاثیر زیادی روی بازار داشته باشند. اینکه تا چه حد این اتفاق در بازار ایران می‌افتد اطلاعات دقیقی وجود ندارد.. معضلی که اکنون در بازار ایران وجود دارد این است که قالب معامله‌گران بخش حقیقی بازار نسبت به وضعیت رکود یا استراحتی که بازار دارد و عدم رشد شاخص و معضلاتی که در نمادهای کوچک و بزرگ است و همچنین نسبت به رفتار حقوقی‌ها معترضند. چند مساله اینجا به‌عنوان آسیب‌شناسی وجود دارد.

  شاخص بورس و ارزش دلاری آن در مسیر کاهشی

یکی اینکه بازار ما در ماه‌های اول امسال صعودی و شارپ بود و معامله‌گران کم‌کم عادت کردند بدون بررسی ارزندگی، سهم انتخاب کنند و اصولا نگاه کوتاه‌مدت به بازار دارند و انتظار دارند در طول سه هفته معاملاتی ۵۰ درصد رشد کنند.

تقریبا در مرداد ماه عرضه‌ها با اهداف مختلف بیشتر شد. در اینجا بخش حقیقی خرد از روند تحولات جا ماند، وقتی از روند تحولات جا ماند توجهش به وعده‌و وعید‌هایی که دولت و بازارگردان در رسانه‌ها و جلسات می‌دادند، جلب شد.

مساله مهم‌تر این بود که روند تحولات بازار سرمایه آنقدر سریع است که شاید در تاریخ بازارهای مالی دنیا در ۵۰ سال اخیر کم‌سابقه باشد که حجم فعالان این بازار در طول کمتر از یک سال چندصددرصد رشد کند، همه هم انتظار دارند به خاطر شرایط تورمی ایران بازده بالاتر از تورم بگیرند و انتظار سودهای جذاب دارند. همچنین بازارگردان ظرفیت اداره این بازار را نداشت و او هم از تحولات بازار جاماند.

ربات معاملات بورس

آسیب این اتفاق را سهامدار خرد دید. وعده و ‌وعید‌ها باعث می‌شود سهامدار خرد برای خود انتظاراتی ایجاد کند و هر بار که به در بسته می‌خورد ناامید می‌شود و دنبال این است که مشکل کجاست؟ حالا هم به‌عنوان مشکل جدید ربات معاملات بورس مطرح می‌شوند. اینکه رنج‌های منفی در بازار ایجاد شود و صف‌ها تغییر کند و نماد از تقاضا به عرضه برسد در کوتاه‌مدت باعث می‌شود انگیزه سهامداری کم شود و انگیزه نوسان‌گیری بیشتر شود و عموم فعالان بازار به این نتیجه برسند که باید نوسان‌گیری کنند.

البته شرایط اقتصاد سیاسی که عدم قطعیت بالایی دارد نیز افراد را تشویق می‌کند که نگاه بلندمدتی به بازار نداشته باشند.سهامداران بازار سرمایه باید توجه کنند که بازار سرمایه یک بازار با دید میان‌مدت و بلندمدت است و در کوتاه‌مدت ممکن است اتفاق‌های زیادی بیفتد، اما سهم‌های بنیادی کم‌کم راه خود را پیدا می‌کنند مثلا ما دیدیم که گروه فلزات معادن خوش درخشید و حتی در دوره اصلاح، کمتر اصلاح کردند. بنابراین باید این نگرش به بازار منتقل شود.

اینکه ما به بازارگردان و حقوقی‌ها امید داشته باشیم موثر نیست چون خود آنها هم از تحولات بازار جامانده‌اند. مهم‌ترین مساله این است که سهامدار به این دید برسد که بازار سرمایه جایی برای فعالیت بلندمدت است.

ربات های الگوریتمی تاثیری بر بازار ندارند

پیمان ارمغان، کارشناس بازارسرمایه: معاملات الگوریتمی مخصوصا آنچه که دربازار سرمایه ایران بیشترین کاربرد را دارد مربوط به بخش اجرای معاملات است. به این معنی که سهامدار تصمیم خود مبنی بر خرید و فروش و رنج قیمتی مورد نظر را مشخص کرده و سپس اجرای آن را به الگوریتم می‌سپارد. بنابراین اینطور نیست که ربات معاملات بورس خود به خود اقدام به ایجاد جو منفی در بازار بکنند. در بازارهای جهانی گاهی اوقات ما می‌شنویم که مثلا ناگهان ریزش‌های شدید در بازار ایجاد شده که مربوط به معاملات الگوریتمی است.

  نوسان بورس ادامه دارد؟قهر و آشتی حمایتی حقوقی ها

علت این موضوع عموما این است که به دلیل ایجاد یک جو سنگین فروش دربازار و گاهی فعال شدن حد ضرر معامله‌گران، سیستم‌های الگوریتمی تصمیم به فروش دارایی یا بستن پوزیشن به هر قیمتی می‌کنند و چون در این بورس‌ها حد نوسان نیز وجود ندارد و سرعت معاملات نیز بسیار بالا است.

ناگهان فروش دارایی یا بسته شدن پوزیشن در یک قیمت بسیار پایین انجام می‌شود که گاهی به همین دلیل نیز سیستم معاملات متوقف می‌شود. اما آنچه این روزها در بازار ما اتفاق می‌افتد چندان ارتباطی با این موضوعات ندارد و احتمالا اگر معاملات به معامله‌گران هم سپرده شود اتفاقی مشابه آنچه که شاهد هستیم رخ خواهد داد.

در حال حاضر با بازاری سرو کار داریم که قیمت‌ها از جذابیت بسیاری برای خرید برخوردارند. در این بازاری که ممکن است کسی پیشنهاد خرید نکند پیشنهاد می‌شود سهامداران با پرهیز از رفتارهای هیجانی به دنبال خرید سهام ارزنده با قیمت‌های پایین باشند.

تحریکات معاملاتی

مهدی حسینی، کارشناس بازار سرمایه: شواهد حاکی از آن است که تحریکاتی در حال انجام است که به زمزمه ربات معاملات بورس دامن می‌زند، اگرچه مستندات دقیقی در این رابطه وجود ندارد اما با اقداماتی که در دست اجرا است به زودی مشخص می‌شود پشت پرده وضعیت فعلی بازار ازچه قرار است.اگر نگاهی به نحوه معاملات چند روزاخیربازار سهام بیندازیم کاملا روشن است که چه کسانی داد وستدها را پیش می‌برند.

اگرفرضیه معاملات رباتی درست از آب درآید واکنش سیاست‌گذاران به این اقدامات تعیین‌کننده است و مقامات مسوول به‌صورت شفاف می‌توانند با پیگیری موضوع اطلاع‌رسانی و شفاف‌سازی کنند.در طول روز که کل معاملات به ۶ساعت هم نمی‌رسد یک سهم ۴ باربه قله معاملاتی‌اش می‌رسد اما در نهایت به کف و کمترین قیمت روزمعاملات می‌رسد، این اتفاقات نشان می‌دهد سیستمی وجود دارد که با هدایت قیمت‌ها به گرداب معاملاتی، بازار را از ثبات خارج می‌کند.

در نهایت سرنوشت چه می شود؟

بنابراین باید ببینیم اتاق فکری که برای مدیریت بازار نسخه می‌پیچد با چه روشی با این پدیده برخورد می‌کند. ازاین رو چند روز آینده بسیار سرنوشت‌ساز خواهد بود. اگر ثابت شود که بازار با معاملات الگوریتمی پیش می‌رود فاش شدن گروه‌هایی که در این قضیه دست دارند می‌تواند هشداری برای کسانی باشد که به دنبال خراب کردن بازارهستند اما از سوی دیگر ممکن است بدون اینکه ردی از ربات های الگوریتمی باقی بماند بازار را متعادل کنند. با این اوصاف پر واضح است که تحریکات معاملاتی در حال انجام است و تاثیرات منفی بر بورس می‌گذارد.

نوسان این روزهای شاخص دلایل متفاوتی دارد اما هرچه شاخص پایین‌تر برود رشد پایدارتری خواهد داشت و اگر اتفاق خاصی در سطح بین‌الملل نیفتد بازار سرمایه در نهایت محکوم به رشد است. اما اگر مذاکرات بین‌المللی ایران به نتیجه برسد و به دنبال آن قیمت دلار با کاهش چشمگیری مواجه شود بورس بعد از وقفه‌ای دو، سه ماهه به مدار صعودی بازمی گردد. روند مذاکرات بین‌المللی ایران و قیمت دلار نقش مهمی در آینده بازار سهام بازی می‌کند و بورس را غیر قابل پیش بینی تر از قبل می‌کند.

خبرمهم: اصلاح بورس تمام شده است؟! پیش‌بینی بازار تا پایان دولت روحانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *