لیزینگ (Leasing) نوع خاصی از عملیات مالی است که در فارسی بهترین معنی‌ برای آن، اجاره اعتباری می‌باشد. در واقع یک رشته فعالیت اعتباری کاملاً تخصصی مبتنی بر روش اجاره است.

در لیزینگ نوعی قرارداد با توافق میان دو نفر یا بیشتر (اعم از اشخاص حقیقی یا حقوقی) به‌منظور بهره‌برداری از عین یا منفعت کالای سرمایه‌ای یا مصرفی با دوام که از قابلیت اجاره برخوردار باشد، منعقد می‌گردد. لذا روش آن، مجموعه‌ای از مبادلات اقتصادی مشتمل بر خرید، اجاره و در نهایت، فروش را در بر می‌گیرد.

براساس قرارداد لیزینگ، موجر کالای مورد نظر و نیاز مستأجر (مورد اجاره) را با استفاده از منابع مالی خود از فروشنده یا تولیدکننده تأمین نموده و مورد اجاره را برای مدت تعیین شده در قرارداد (مدت بازپرداخت تسهیلات) به‌صورت اجاره در اختیار مستأجر قرار می‌دهد.

البته مستأجر اختیار دارد در پایان مدت قرارداد و پس از تسویه، مورد اجاره را دوباره اجاره کرده یا به موجر برگرداند. چنانچه مستأجر در پایان مدت قرارداد خواستار تملک مورد اجاره باشد، باید مبلغی را که در ابتدای دوره با توجه به استهلاک و عمر مفید مورد اجاره به‌عنوان قیمت فروش یا باقیمانده یا ارزش اسقاطی‌ (Residual Value) مورد اجاره تعیین گردیده است، به موجر پرداخت نماید.

هرچند در حال حاضر اکثر شرکت‌های لیزینگ در ایران، ارزش اسقاطی یا باقیمانده را در محاسبات برابر صفر فرض می‌نمایند.

آغاز فعالیت لیزینگ در ایران

لیزینگ در ایران، نزدیک به سه دهه قدمت دارد. در اواسط دهه ۱۳۵۰ و به عبارت دقیق تر در تیرماه ۱۳۵۴ با سرمایه گذاری بخش خصوصی کشور و مشارکت مالی و دانش فنی فرانسویان شکل گرفت. و بدین ترتیب نخستین هسته تشکیلاتی لیزینگ به نام «شرکت لیزینگ ایران» در ایران با سرمایه یکصد میلیون ریال تاسیس و فعالیت خود را در زمینه اعطای تسهیلات اعتباری، اجاره ماشین آلات و تجهیزات صنعتی آغاز کرد. دو سال بعد دومین شرکت نیز با سرمایه گذاری و دانش فنی فرانسویان و مشارکت سرمایه ای چند بانک و با سرمایه یک میلیارد ریال به نام «شرکت آریا لیزینگ» تاسیس شد و آغاز به کار کرد.

انواع لیزینگ

لیزینگ عملیاتی: قدیمی ترین و ساده ترین نوع عملیات لیزینگ است که بر مبنای آن متقاضی، کالای مورد نظر خود را در چارچوب قراردادهای کوتاه مدت یا میان مدت و فقط به قصد بهره برداری و برخورداری از حق انتفاع، اجاره میکند و در پایان دوره قرارداد آن را به موجر بازمیگرداند.

لیزینگ مالی: در نوع خود یکی از پیشرفته ترین شیوه های لیزینگ در دنیا است. در این روش متقاضیان یا در واقع مستاجران آتی شرکت نسبت به انتخاب، بازرسی، بیمه، تعمیر، نگهداری و… تجهیزات مورد نیاز خود دقیقاً به عنوان نماینده موجر اقدام می کنند، ضمن اینکه مالکیت حقوقی و قانونی مورد اجاره متعلق به موجر و مالکیت اقتصادی آن متعلق به مستاجر خواهد بود.

این نوع دارای انواع مختلفی است که از جمله می توان به لیزینگ کمک فروش، اهرمی، خرید و اجاره مجدد و برون مرزی اشاره کرد.

لیزینگ بین‌المللی: در لیزینگ بین‌المللی هر یک از طرفین قرارداد یعنی موجر، مستاجر و تامین‌کننده منابع مالی ممکن است در کشورهای مختلفی باشند. معمولا به دلیل تفاوت قوانین و مقررات کشورها و ضرورت اخذ مجوزهای لازم برای ورود و خروج ارز، این نوع عملیات پیچیدگی های زیادی دارد.

لیزینگ سندیکایی یا مشترک: در لیزینگ سندیکایی عموما شرکت باید با چند شرکت لیزینگ یا چند موسسه مالی وارد یک معامله بزرگ شوند.

 

مزایای لیزینگ

به دست آوردن دارایی ها

اصلی ترین مزیت لیزینگ در توانایی به دست آوردن دارایی‌ها بدون نیاز به خرج کردن پول می باشد. لیزینگ دارایی‌ ها خواهد توانست مزیت های مالی قابل ‌توجهی برای کسب ‌و کارها داشته باشد که می‌ توان آن را به این صورت بیان نمود که نسبت به خرید ، نیازمند سرمایه‌ ی نقدی کمتری می باشد ، در این صورت اگر موسسه یا شرکتی در مورد سرمایه‌ نقدی خود محدودیت‌ هایی را دارا باشد خواهد توانست با استفاده از قرارداد های لیزینگ در مقایسه با خرید نقدی ، با سرعت بسیار زیادتری رشد نماید.

  اوراق اختیار معامله اختیار خرید و فروش - بخش اول

سرعت عمل: یکی از ویژگی های صنعت لیزینگ علاوه بر ضرورت صحت عملیات و دانش فنی آن، سرعت عمل در اخذ تصمیم بر اساس تحقیق و بررسی جوانب امر مبتنی بر شناخت لازم و کافی نسبت به رشته مورد نظر است، به طریقی که ضمن ملحوظ نظر داشتن حداقل ریسک ممکنه، پاسخگوئی به تقاضای متقاضیان را در اقل زمان، ممکن و میسر سازد.

امکان استفاده بهینه از نقدینگی: از آنجا که بخش عمده ای از بهای دستگاه ها و ماشین آلات و تجهیزات مورد نیاز متقاضیان از طریق لیزینگ قابل تامین است، لذا با آزادشدن منابع مالی و نقدینگی، متقاضیان می توانند از آن جهت رفع سایر نیازهای مالی خود استفاده بهینه به عمل آورند.

مزایای مالی و مالیاتی: لیزینگ در طول مدت اجاره مالک مورد اجاره است و لذا استهلاک دارایی فقط در دفاتر مالک ثبت می شود و مستاجر از این بابت مسئولیت قانونی ندارد.

ضد تورمی بودن عملیات لیزینگ : روش لیزینگ بدلیل عدم تزریق مستقیم منابع مالی به بازار و پیشگیری و بازدارندگی این روش از ورود مستقیم منابعی که بصورت تسهیلات واگذار می شود به بازار بورس، دارای خاصیت ضد تورمی است.

ایجاد اشتغال : لیزیـنگ یکی از روش های بسیار موثـر در ایـجاد اشتغال محــسوب می گردد، زیرا می تواند شرایط لازم کار برای متخصصین یا افرادی که توانایی انجام کار دارند، اما از امکانات و تجهیزات لازم برخوردار نیستند را فراهم نماید. همچنین از طریق کمک به واحدهای تولیدکننده از طریق کمک فروش و افزایش تولیدات و روان نمودن چرخه تولید آنان به ایجاد اشتغال و حفظ آن کمک شایان توجهی نماید.

جایگزینی: در این روش امکان جایگزینی دستگاه ها ، ماشین آلات و وسایل نقلیه به منظور هماهنگ شدن با صنعت و تکنولوژی روز فراهم می شود.

امکان تملک ماشین آلات: در بعضی از روش های لیزینگ (اجاره اعتباری) مستاجر می تواند در پایان مدت قرارداد با پرداخت مبلغ کمی که در تاریخ عقد قرارداد تعیین شده است(Residual value) تجهیزات یا دستگاه ها و ماشین آلات مورد اجاره را به مالکیت خود در آورد.

کاهش ریسک تجاری: ارجحیت اجاره دارایی ها نسبت به خرید آن ها می توانـد به ایـن دلـیل باشد که اجاره دارایی، ریسکی کمتر از مالکیت آن داراییست و به همین دلیل مدیران و تصمیم گیرندگان شرکت ها یا واحدهای تجاری ممکن است برای کاهش ریـسک تجاری شان مسئولیت های مربـوط به سرمایـه گـذاری و اداره ساختمان، ماشین آلات و تجهیزات را به یک موسسه دیگر واگذار کنند.

امکان جایگزینی، همگام با تغییرات تکنولوژیکی: لیزینگ قراردادی است که مستاجر را از خطر تغییرات تکنولوژیکی و لزوم جایگزین کردن ماشـین آلات قدیمی یا سایر شرایـطی که به علت ابـهام وضع آتی می تواند او را از نقطـه نظر اقتصادی مورد تهدید قرار دهد،ایمن نگه داشته و حمایت می کند.

صرفه جویی در مصرف سرمایـه مستاجر: شرکت های اجاره ای، قسمـت عمده و گاهی تا صددرصد سرمـایه گذاری اولیه لازم برای یک کارخانه یا تجهیزات مورد نیاز آن را تامین می کنند، به این ترتیب مستاجر می تواند منابع مالی خود را صرف سایر مخارج لازم کند یا حتی آن را پس انداز کند.

  منظور از سبدگردانی چیست؟قوانین مربوط به سبدگردانی کدام هست؟

ایجاد منبع مالی جدید: روش اجاره داری، منبع مالی اضافی را برای شرکت های بازرگانی و صنعتی فراهم می کند. بدین ترتیب درحالی که خطوط اعتباری موجود برای مستاجر حفظ می شود، خط اعتباری جدیدی نیز به او ارائه می‌‌شود.

امکان تملک تجهیزات و دستگاه ها: در بعضی از روش های لیزینگ اجاره اعتباری مستاجر می تواند در پایان مدت قرارداد با پرداخـت مبلغ کـمی که در تاریخ عـقد قرارداد تعییـن شده است، تـجـهیزات یا دستگاه های مورد اجاره را به مالکیت خود درآورد. در مواردی که مستاجر به دلایلی از جمله از رده خارج شدن تجـهیزات و دسـتگاه ها یا عدم نیاز به ادامه استفاده از آنها و غیره، تمایلی به تملک تجهیزات و دستگاه ها نداشتـه باشد، می تواند از این حق استفاده نکرده و مورد اجاره را به موجر عودت دهد.

افزایش ظرفیت وام گیری: معمولا اجاره یک روش تامین مالی خارج از ترازنـامه است و چون ارقام آن در دفـاتر مستاجر ثبت نمی شود، ظرفیت استقراض وی افزایش می یابد.

NFT چیست و چه کاربردهایی دارد؟

لیزینگ

جایگاه لیزینگ در اقتصاد ایران و جهان کجاست؟

بازار لیزینگ را می توان بر حسب محصولات و مشتریان طبقه بندی کرد. بر اساس تجارب جهانی، این صنعت در چهار زمینه اقلام خرد، کوچک، متوسط و بزرگ فعال است. در کشورهای پیشرفته گستره فعالیت لیزینگ معطوف به اقلام متوسط و بزرگ در بخش های خانوار، بنگاه های اقتصادی و سازمان های دولتی است.

در کشورهای کمتر توسعه یافته، تمرکز فعالیت های لیزینگ معطوف به اقلام خرد، کوچک و متوسط برای خانوارها و بنگاه های اقتصادی کوچک و متوسط است. بر این اساس بازار اصلی لیزینگ در ایران شامل اقلام کوچک و متوسط در بخش های خانوار و بنگاه های اقتصادی کوچک و متوسط است و در موارد نادری نیز برای اقلام بزرگ برای شرکت های صنعتی انجام شده است.

بر اساس آمار منتشر شده از سوی کانون شرکت های لیزینگ در سال گذشته بیش از ۴۵ درصد این عملیات به خودرو سواری و ۴۵ درصد به خودرو های کاری اختصاص یافته و تنها ۱۰ درصد از فعالیت به کالا های غیرخودرویی اختصاص یافته است، بازیگران اصلی در بازار لیزینگ ایران شرکت های وابسته به بانک ها و تولیدکننده است.

بر اساس برخی آمارها جایگاه صنعت لیزینگ در تولید ناخالص داخلی کشورها نشان می دهد بطور میانگین حدود ۲ درصد از GDP (تولید ناخالص داخلی) کشورها به درآمد شرکت های لیزینگی معطوف شده است.

لیزینگ ابزاری قدرتمند برای ایجاد رونق اقتصادی است که بسیاری از کشورهای دنیا با کمک بانک ها از این ابزار بهره می جویند، اما در ایران شنیدن نام لیزینگ مترادف شده با کلاهبرداری و سوء استفاده مالی و مردم به آن ها هیچگونه اعتمادی ندارند.

طبق آخرین آمار بانک جهانی صنعت لیزینگ در سالهای گذشته با توجه به بحران اقتصادی در جهان رشد نسبتا پایداری داشته است و بزرگترین اقتصادهای جهان از جمله آمریکا و چین،آلمان و سایر کشورهای اروپایی از آن بهره مند شده اند، بطوریکه در آمریکا رشدی ۴/۲ درصدی و در آلمان ۹/۶ درصدی را داشته است.

با اینکه لیزینگ ها در جهان کارکرد مناسب خود را به خوبی نشان داده اند، اما در ایران با چالش های مختلفی مواجه هستند که علاوه بر مشکلات تامین منابع مالی، بالا بودن نرخ سود و نبود نظارت های مناسب موجب شده تا لیزینگ ها از مسیر خود خارج شده و عملاً نتوانند نقش خود را بخوبی ایفا کنند.

براساس دستورالعمل بانک مرکزی برای فعالیت لیزینگ ها تسهیلات اعطایی ۵ درصد حقوق صاحبان سهام شرکت لیزینگ تعیین شده که باعث شده لیزینگ معطوف به اقتصادهای خرد مثل خودرو،تجهیزات پزشکی و از این قبیل کالاها شود.

  سهام ممتاز چیست؟ امتیازات و معایب آن کدام است؟

به منظور ترسیم چشم اندازی از توسعه صنعت لیزینگ در ایران، بررسی تجارب کشورهای موفق در این صنعت مناسب است اما در این بخش وضعیت در اروپا و نیز نحوه توسعه آن در اروپای شرقی و مرکزی که به عنوان اقتصادهای نوظهور شناخته می شوند، بررسی می شود.

در اروپا لیزیوروپ که در واقع فدراسیون انجمن های لیزینگ اروپا است، آمار و اطلاعات عملیات لیزینگ در این قاره را جمع آوری و منتشر می کند. ماموریت اصلی لیزیوروپ حمایت از اعضا در اتحادیه اروپا و سایر موسسات بین المللی از طریق حضور فعال در جلسات و مشارکت در موضوعات مورد بحث است.

در این کشور ها بیشترین حجم عملیات لیزینگ به ترتیب به خودرو سواری، ماشین آلات و کارخانه ها، خودرو کار و وسایل حمل ونقل جاده ای اختصاص دارد. از کل لیزینگ خودرو سواری، حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد خودروهای نو و بقیه خودروهای دست دوم بوده است.

بیشترین حجم عملیات غیرمنقول به ساختمان صنعتی و مسکونی اختصاص یافته است. البته توزیع ترکیب دارایی های مورد اجاره و نیز ضریب نفوذ لیزینگ در کشورهای مختلف اروپا متفاوت است. هر چقدر کشورها توسعه یافته تر باشند، ضریب نفوذ لیزینگ در آنها بالاتر است.

محرک های اصلی توسعه صنعت لیزینگ در جهان به شرح زیر است:

تسهیل معاملات اعتباری (حل مشکل تضمین و وثیقه)

کمک به فروش محصولات

مالیات

ایجاد اشتغال و رفع فقر و محرومیت.

محرک های اصلی صنعت لیزینگ در ایران به شرح زیر است:

کمک به فروش محصولات

کمک به تخصیص منابع مالی

کاهش نرخ سود تسهیلات بانکی

مشکلات فروش در صنایع تولید کالاهای بادوام

توسعه صنایع خرد، کوچک و متوسط

ایجاد اشتغال

ورود شرکت های لیزینگ خارجی

کمبود منابع مالی شرکت ها و سازمان های عمومی مثل شهرداری، مترو، راه آهن و هواپیمایی

ورود شرکت های لیزینگ موجود به عرصه لیزینگ بین المللی و اقلام بزرگ.

 

تعداد شرکت های لیزینگ فعال در ایران و حدود سرمایه درگردش آن ها

درحال حاضر درکشور طبق آمار موجود درسایت بانک مرکزی ۴۶ عدد شرکت لیزینگی در کشور درحال فعالیت هستند که عمده سرمایه گذاری و فعالیت آنها در حوزه صنایع خودرو، خودروسازی، ماشین آلات و تجهیزات ، املاک و لوازم خانگی می باشد.

آمار حجم دارایی‌های این صنعت قابل تامل است به طوری که در سال ۱۳۹۵ حدود ۷۰۰۰ میلیارد تومان بوده که نسبت به سال ۱۳۹۴ کاهش دارد. از کل دارایی‌های لیزینگ‌ها ۱۵۰۰ میلیارد تومان را سهامداران تامین کرده و مابقی شامل ۳۰۰۰ میلیارد تومان تامین مالی بانک‌ها و ۲۵۰۰ میلیارد تومان اعتبار در مطالبات فروشندگان و پیش‌دریافت‌هاست.

سهم اوراق مشارکت در کل تامین مالی لیزینگ بسیار محدود است. شرکت‌های فعال لیزینگ در سال ۱۳۹۵ حدود ۴۰۰۰ میلیارد تومان تسهیلات خرید کالا به مشتریان اعطا کرده‌اند که این رقم نسبت به سال ۱۳۹۴ تا ۳۸ درصد افزایش دارد. از رقم تسهیلات سال ۱۳۹۵ شرکت‌های لیزینگی به مشتریان تا ۷۲ درصد آن در بخش خودروهای سواری، ۱۱ درصد در خودروهای کار و ۱۰ درصد در بخش ماشین‌آلات و تجهیزات مصرف شده است.

در این شرایط سهم سایر بخش‌ها شامل کالای بادوام و غیر منقول و تجهیزات درمانی در مجموع هفت درصد بوده است که این نشان دهنده سهم پایین لیزینگ تخصصی تجهیزات در  کشور و سهم بالای خودروهای سواری است. بر اساس این آمار باید گفت که در مجموع ۹۳ درصد تسهیلات لیزینگ روانه بخش خودرو می‌شود.

 

مقاله قبلی را مطالعه کنید:بازارگردان کیست و چه وظایفی دارد؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *